Saturday, October 9, 2010

Tony Curtis: khổ ải và phong lưu (Quỳnh Giao)

Tony Curtis: khổ ải và phong lưu (Quỳnh Giao)
Wednesday, October 06, 2010 Bookmark  and Share



Tạp Ghi Quỳnh Giao



Thứ Hai tuần qua, dù rất bận, Thống Ðốc Arnold Schwarzenegger của California vẫn bay qua Nevada dự một đám ma. Ông không chỉ tham dự mà còn tham gia lễ động quan, cùng một cụ già lụ khụ di chuyển linh cữu người quá cố tới bờ huyệt.

Ngôi sao mang tên Tony Curtis trên đại lộ Hollywood. (Hình: Mark Ralston/AFP/Getty Images)

Cụ già lụ khụ đã 94 là đại tài tử điện ảnh Kirk Douglas. Người được họ tiễn biệt là Tony Curtis.

Ðôi mắt xanh và mái tóc lợn sóng đen nháy có thể là dấu ấn của Tony Curtis, tài tử điện ảnh vừa tạ thế.

Nhưng có lẽ mình viết như vậy là sau khi đã tới Hoa Kỳ và xem phim Mỹ trong nguyên bản. Chứ ngày xưa ở nhà, chúng ta nhớ tới Tony Curtis ở nét khác.

Ngày xưa, khi điện ảnh Mỹ còn tới Việt Nam qua đường vòng Paris, mình chỉ biết “Certains l'aiment chaud” là cái tên Pháp ngữ của “Some Like It Hot.” Các nhà phân phối Pháp rất sính văn chương, lại thường hay chơi chữ trong cách đặt tên phim, nên nhiều phim Mỹ được chiếu tại Việt Nam với cái tên hoàn toàn khác. Các diễn viên cũng toàn nói tiếng Pháp, qua giọng chuyển âm. Vì vậy mà khán giả chúng ta có thể đã mất một phần nội dung của nguyên bản.

Thí dụ như trong phim, diễn viên thủ vai một người Mỹ ở miền Nam, nói giọng Nam, khác hẳn một nhân vật nói tiếng Mỹ kiểu New York. Nếu không nghe không hiểu có khi mình bị mất một phần thi vị tinh tế của tác phẩm.

Ngày xưa, chúng ta nhớ đến Tony Curtis trong vai một nhạc sĩ thổi kèn saxo của phim “Certains l'aiment chaud.” Phim đen trắng thì mắt xanh gì cũng thành mắt đen, mắt nâu cả.

Vì bị dính đến chuyện giang hồ của một tổ chức tội ác, anh chàng Joe phải cùng bạn đi lánh nạn. Người bạn là Jerry, chơi đàn contrebasse, do Jack Lemmon thủ diễn. Joe và Jerry lánh nạn trong một ban nhạc của phụ nữ, cho nên phải hóa trang. Mái tóc bồng bềnh gợn sóng của Tony Curtis biến mất vì chàng đeo tóc giả, lại mặc váy và đi giày cao gót.

Chúng ta nhớ lại Tony Curtis như vậy, trong cuốn phim hài hước của Billy Wilder làm trẻ con người lớn gì cũng cười lăn bò. Không được xem và nghe từ nguyên bản, chúng ta cũng không có dịp thưởng thức giọng oanh vàng của nàng Sugar chín mọng. Nàng nhún nhẩy gẩy đàn banjo trong ban nhạc toàn nữ quái. Ðó là Marilyn Monroe.

Thế rồi đến khi qua Mỹ và xem lại rồi xem lại nữa, chúng ta được thưởng thức thêm nét ý nhị của cuốn phim. Trình độ thưởng thức có gia tăng cùng trình độ am hiểu Anh ngữ bằng tai, để nghe cho kịp lời đối thoại.

Riêng sự cảm phục dành cho Tony Curtis còn gia tăng bội phần.

Ông không là một diễn viên xuất chúng, đã đoạt những giải thưởng cao quý nhất của nghệ thuật thứ bảy về diễn xuất. Nhưng Tony Curtis là người đa tài, có thể thủ nhiều vài khác nhau và còn cố ý đi tìm những vai mới lạ chứ rất sợ bị đóng khung vào một chân dung cố định.

Trời cho Tony Curtis nhân dáng bảnh bao của người đẹp trai với mái tóc nghệ sĩ thời lãng mạn, nụ cười duyên dáng của một tay lịch lãm và đôi mắt lung linh tình cảm. Nhưng vẻ đẹp ấy vẫn có gì đó mềm mại ẻo lả. Có lẽ đấy cũng là lý do thành công của ông trong vai nữ của phim “Some Like It Hot.” Ðẹp lẳng hơn Dustin Hoffman trong phim “Tootsie” hay Robin Williams trong phim “Mrs. Doutfire.”

Tony Curtis không tự giới hạn trong vai phong lưu với dáng lịch lãm của các thần tượng tiền bối như Robert Taylor hay Cary Grant vì đã có khi cung kiếm ra tay trong các phim dã sử và võ hiệp. Cũng vì loại phim đó mà ông lại còn phải học đánh gươm! Ra khỏi khung ảnh đẹp trai giỏi võ, ông thủ diễn nhiều vai hài hước và bi thảm. Tương đối là đều thành công trên mức trung bình.

Khi Tony Curtis mất, vào ngày 30 tháng 9 tuần trước ở tuổi 85, người ta đều nhắc đến cuộc đời có sáu bà vợ của ông, trước tiên là với Janet Leigh, ngày xưa đã đồng diễn trong phim Houdini kỳ ảo. Nhưng cũng nhờ các bài tưởng niệm, chúng ta biết thêm nhiều chi tiết ly kỳ hơn về người nghệ sĩ.

Ông không có huyết thống của người Ý hào hoa và đa tài như cái tên có thể làm mình suy đoán.

Tony Curtis có tên thật là Bernard Schwartz, sinh năm 1925 tại khu Manhattan và trưởng thành tại khu Bronx của New York trong một gia đình di dân Hung Gia Lợi gốc Do Thái. Trong nhà thì cha mẹ và anh chị em chỉ nói tiếng Hung với nhau. Một chi tiết khiến chúng ta chú ý đến cách phát âm và những dụng công khổ ải của người diễn viên. Chuyện này thật ra còn dễ.

Cái khó là thân phụ ông đã ôm giấc mơ trở thành kịch sĩ mà không thành vì lý do ngôn ngữ, ông cụ đành đi làm thợ may. Cuộc sống hết sức chật vật khiến mẹ ông trở thành người khó tính, gắt gỏng cay nghiệt và chết vì điên. Người anh của ông cũng vì vậy mà bị ảnh hưởng và sống trong dưỡng trí viện.

Thiếu thời, Tony Curtis là một cậu bé lầm than, nghèo khốn, đánh giầy kiếm ăn. Có khi còn bụi đời đến độ lăn dưới bánh xe để ăn vạ với thương tích giả. Ðôi khi đói quá thì còn ăn trộm vặt. Rồi đến 12 tuổi mới học nói tiếng Anh cho ra lẽ, mà chắc hẳn là với ngôn ngữ đầu đường xó chợ. Năm ngoái, trong một cuộc phỏng vấn có sáu phút của đài BBC, ông phun ra ba câu làm mọi người hết hồn, và BBC xin lỗi mãi về “phong thái hiện thực của Hollywwod”!

Ðến tuổi 17, Tony Curtis tòng quân nhập ngũ khi đại chiến bùng nổ và làm lính thủy tại chiến trường Thái Bình Dương. Nhưng vì không có bằng trung học nên chẳng thể lên tới sĩ quan. Khi giải ngũ rồi, ông mới đi học lại trong trường quân đội cho hết cấp trung học. Nhờ người cha và giấc mơ diễn xuất không thành, ông không bị ngăn cản mà còn được khuyến khích đi học kịch nghệ, trong khung cảnh thật ra nghèo nàn, chẳng có gì là xuất sắc.

Cái xuất sắc chính là ý chí vươn lên và không chấp nhận hoàn cảnh đóng phim trong vai rất phụ.

Sau khi thanh toán hết lệ phí nghiệp đoàn, môi giới hay y phục ông chỉ còn một đồng rưỡi để sống trong một tuần. Ðằng sau cái hoa lệ lấp lánh của Hollywood vẫn có những góc tối của bùn lầy nước đọng. Tony Curtis lớn lên từ những góc tối đó....

Không thể là đại tài tử với cái tên Bernie Schrwatz thiếu hấp dẫn, các phim trường đòi ông phải tìm nghệ danh khác. Ông chọn cái tên rất nhiệt đới là Antonio Cortez thì bị lắc đầu từ chối vì quá La tinh. Từ đấy, tên Tony Curtis mới chính thức xuất hiện...

Vào lúc bóng xế của cuộc đời, Tony Curtis vẽ tranh, viết sách và cùng con gái với Janet Leigh là Jamie Lee Curtis vận động quyên góp để xây lại ngôi đền Do Thái giáo lớn nhất tại thủ đô Budapest của Hung Gia Lợi. Hai cha con cũng giành nhiều công sức tu bổ đền đài và nghĩa trang Do Thái bên xứ Hung để tưởng niệm các nạn nhân bị hỏa thiêu thời trước.

Bên mộ huyệt của Tony Curtis, Arnold Schwarzenegger nhắc đến lời khuyến khích của người nghệ sĩ tiền bối. “Rằng họ bảo là với cách phát âm đó thì cậu không đóng phim được đâu. Kệ họ! Ngày xưa tôi cũng từng nghe nói như vậy đấy!” Câu chuyện ấy thật ra nhắc nhở chúng ta về chặng đường khổ ải mà các di dân phải vượt qua, kể cả hàng rào ngôn ngữ. Tony Curtis đã vượt qua và lên đến tột đỉnh.

Một cuộc đời rất đẹp và còn có ý nghĩa hơn mái tóc bềnh bồng của tuổi thanh xuân.




Labels

Followers