Friday, August 6, 2010

Kèn sáo năm xưa (Quỳnh Giao)

Kèn sáo năm xưa (Quỳnh Giao)
Wednesday, July 14, 2010 Bookmark and Share








Quỳnh Giao

Lần rồi, khi hát trong đêm nhạc Cung Tiến người viết bỗng nhớ lại sinh hoạt ở các đài phát thanh ngày xưa, trước 1975. Nhớ nhất là các tiếng kèn sáo của dàn “gỗ”...

Về tên gọi thì sáo hay tiêu là chữ thông dụng của cái flute. Còn oboe thì có người gọi là “cao mộc tiêu” có lẽ vì dịch từ chữ haut bois. Kèn bassoon thì có người phiên âm ra kèn “pha gốt” từ tiếng faggotto gốc Ý. Sáo thổi dọc hay thổi ngang có tên là tiêu hay địch thì... xin nhờ ai khác tìm cho, người viết chỉ mơ hồ biết rằng địch là sáo thổi ngang.

Ngoài dàn “dây” như violins, violas và cellos, các nhạc cụ của dàn “gỗ” (woodwind) vừa kể là loại rất tế nhị mà cần thiết cho dàn nhạc. Mỗi thứ lại có những âm sắc riêng trong dàn nhạc, từ thính phòng nho nhỏ đến một dàn giao hưởng quy mô. Nghĩ lại thì tuyệt đẹp khi loài người căng dây khoét gỗ để tạo ra các âm thanh kỳ diệu. Ðó là chưa kể đến dàn “gõ” hay dàn “đồng.” Mà dàn đồng ở đây là các nhạc cụ bằng đồng, gọi là dàn brass, chứ không liên hệ gì đến dàn đồng của xe hơi!

Nghe tiếng flute vi vu mình cảm ra không gian quạnh quẽ, tiếng oboe thì như khói vàng trên sóng nước, và tiếng bassoon có sự trầm bổng ngộ nghĩnh, hay tiếng clarinet lại ấm áp tình tứ như làn gió mơn man...

Ngày xưa, mình gọi chung loại nhạc khí thổi bằng miệng như vậy là kèn Tây. Trong đêm nhạc Cung Tiến, dàn kèn Tây thì có nhạc sĩ Mỹ đảm nhiệm.

Thổi flute là Bob Morgan, đã sinh hoạt đều đặn từ ngày đầu với ban nhạc của nhạc trưởng Nguyễn Khánh Hồng. Quỳnh Giao rất mến tiếng sáo này và năm 2005 đã mời anh thổi sáo cho bài “Tìm Nhau” của Phạm Duy trong đĩa nhạc “Tình Khúc Phạm Duy.” Ðảm nhận phần oboe là một phụ nữ, cô Angela Wells. Thổi clarinet là Zach Nichols, và thổi bassoon ồ ề cũng là một phụ nữ, cô Sarah Widmer.

Bên Mỹ loại nhạc sĩ của dàn gỗ này có rất nhiều và dễ kiếm lắm. Ðến các trường Trung học Mỹ là đã tìm được rồi! Vì vậy mà Quỳnh Giao bỗng nhớ kỷ niệm xưa. Bởi vì thời ấy, nhạc sĩ sử dụng dàn gỗ được đếm trên đầu ngón tay.

Các bậc cha mẹ cho con đi học đàn đã là hiếm. Gửi con học mà thi đỗ vào trường Quốc Gia Âm Nhạc là quý hóa quá đi! Vì thế phần đông các cụ chọn cho con những nhạc cụ dễ nghe dễ hiểu, là dương cầm hay vĩ cầm. Hai thứ ấy cũng đủ làm hàng xóm mất sự tĩnh mịch để nghỉ ngơi.

Bằng chứng là lúc sinh thời nhà văn Duyên Anh là hàng xóm trong ngõ Chu Mạnh Trinh ở Phú Nhuận đã hãi hùng viết thư cho thân mẫu của người viết, để bày tỏ lòng cảm mến danh ca Minh Trang, v.v... Nhưng chỉ yêu cầu các cháu ở nhà (một bầy bảy đứa) chỉ nên dượt đàn ban ngày thôi! Ðấy là mới nghe tụi nó vỡ lòng đàn piano và violon thôi, chứ nếu còn thổi kèn nữa thì chắc là phải dọn nhà...

Quỳnh Giao bâng khuâng nghe tiếng kèn của người Mỹ vì nhớ đến nhạc sĩ Việt Nam. Mấy mươi năm qua, vẫn chưa quên được những nhạc sĩ hiếm hoi ấy.

Thời ấy, cả nước Việt Nam chắc chỉ có một người thổi oboe, là anh Nguyễn Bá Quơ. Không hiểu có phải là Cơ mà khai sinh viết sai chăng! Nhưng cái tên lạ cũng có lý của nó, vì từ đó không ai quên được. Các nhạc trưởng Nguyễn Phụng, Ðỗ Thế Phiệt, Nghiêm Phú Phi, Nguyễn Khắc Cung ngày xưa đều cưng chiều anh.

Cả nhạc trưởng Ðức là Otto Solhnerr thời gian qua Việt Nam giảng dạy cũng quý anh. Vì thiếu anh là... thiếu tất cả, ông còn dặn anh bằng tiếng Việt: “Nhớ đến bẩy giờ rưỡi nhá!” Chữ “rưỡi” ông nói nghe như có dấu sắc. Và ông lắc đầu: “tiếng Việt khó nhất dấu ngã.” Dấu ngã ở đây nghe thành chữ “ngá” có dấu sắc.

Không biết Nguyễn Bá Quơ bây giờ ở đâu? Ðã sang hải ngoại hay còn ở Việt Nam?

Các nhạc trưởng ngày xưa thì giờ đã thành thiên cổ cả rồi...

Nhạc sĩ kiêm nhạc trưởng Vũ Thành là người thổi flute kỳ cựu nhất, từ trước 1954 ở Hà Nội. Ngoài sáo, Vũ Thành đàn guitar Tây ban cầm thuộc hạng trứ danh. Quỳnh Giao nghĩ ông thích thổi tiêu hơn gẩy đàn vì khi viết tạp ghi ông thường chơi chữ và dùng bút hiệu Tiêu Lang hoặc Tiêu Tương Dạ Vũ trong Tiếu Ngạo Giang Hồ. Ông yêu cây sáo và yêu cả nhân vật trong truyện Kim Dung nữa nên mới lấy bút hiệu dài dòng này.

Cùng ngồi với Vũ Thành trong dàn nhạc và thổi sáo điệu nghệ là nhạc sĩ Ðặng Văn Hiền mà trong đài phát thanh ai cũng gọi là Hiền “con” để phân biệt với Hiền “lớn” là nhạc sĩ Nguyễn Hiền. Nói là Hiền “con,” chứ Quỳnh Giao ngày xưa vẫn gọi bằng chú.

Các nhạc sĩ của chúng ta ngày xưa rất giỏi, người nào cũng sử dụng hai nhạc khí trở lên. Ðặng Văn Hiền cũng thế, vừa thổi sáo vừa là tay vĩ cầm cứng cỏi trong ban nhạc. Vì kéo vĩ cầm, lại thường ngồi bên cạnh vĩ cầm Nguyễn Quí Lãm, một giáo sư về viola trong trường nhạc, hai ông thành đôi bạn thiết, đi với nhau như bóng với hình.

Ở trong đài, chúng tôi gọi các ông là Laurel và Hardy, hai tài tử đóng phim hài hước thời phim “câm” ngày xưa. Ông béo là Giáo Sư Lãm, ông gầy là nhạc sĩ Hiền. Tuy nhiên ông béo không bắt nạt ông gầy như trong phim đâu, mà rất nhẹ nhàng, vui nhộn. Hai nhạc sĩ này kẹt lại Việt Nam và đi sau năm 75, chú Lãm ở Úc Châu, chú Hiền ở El Monte, California. Về già, chú Hiền yếu ớt, không đi đâu xa, chú Lãm mỗi năm qua Mỹ một lần để thăm chú Hiền. Tình bạn đẹp vô cùng...

Người thổi clarinet ngồi hàng ghế đầu dàn giao hưởng ở Việt Nam là Nguyễn Văn Thu. Anh được học bổng du học bên Ðức như anh Bửu Minh của người viết. Nhưng khác anh Minh, anh Thu học xong về lại quê nhà và dạy cho trường nhạc ở Huế. Nhờ vậy mà học trò ở Huế lại giỏi. Chỉ sau Mậu Thân anh Thu mới được mời vào dạy ở Sài Gòn.

Bên đài phát thanh thì vua clarinet chính là Văn Phụng. Như mới nói ở trên, nhạc sĩ ta sử dụng nhiều nhạc khí. Ngoài tài soạn nhạc, Văn Phụng đàn dương cầm như suối chảy mây trôi, nên các ca sĩ đều thích hát với lối đệm đàn của ông. Còn tiếng clarinet của ông thì ngọt và ấm lạ thường. Cô Châu Hà “mê” tiếng clarinet đường mật đó đến suốt đời. Nhìn thấy ông thổi kèn với nét hân hoan, say mê một cách hồn nhiên như đứa trẻ, mới thấy được ma lực của âm nhạc.

Những người muôn năm cũ không còn nữa. Nhưng tiếng kèn năm xưa thì vẫn đọng trong trí nhớ... Ngoài kia, trên sân khấu, tiếng sáo vi vu của Chinh Phụ Ngâm gợi lên vầng trăng đơn độc lung linh, khi trống Tràng thành bắt đầu lung lay bóng nguyệt...

Labels

Followers